Wstęp
Celem niniejszych Standardów ochrony małoletnich jest określenie bezpiecznych relacji między członkami, personelem i członkami organów współpracujących Stowarzyszenia „Fileo – mam Cię za przyjaciela” . (dalej znanymi łącznie personelem) a dziećmi (zasady bezpiecznych relacji: personel-dziecko) oraz wzajemnych relacji między dziećmi (zasady bezpiecznych relacji: dziecko-dziecko) w Stowarzyszeniu. Dążeniem jest zapewnienie środowiska bezpiecznego dla dzieci i przyjaznego dzieciom w zakresie, w jakim w Stowarzyszeniu realizowana jest działalność na rzecz osób małoletnich.
Objaśnienie terminów
- Ilekroć mowa jest o personelu, rozumieć przez to należy wszystkich pracowników, zleceniobiorców, wolontariuszy i współpracowników Stowarzyszenia „Fileo – mam Cię za przyjaciela”.
- Dzieckiem jest każda osoba do ukończenia 18. roku życia.
- Przez krzywdzenie dziecka należy rozumieć popełnienie czynu zabronionego lub czynu karalnego, działanie na szkodę dziecka lub zagrożenie dobra dziecka, w tym jego zaniedbywanie.
§ 1
Standardy zapewniające bezpieczne relacje między małoletnim a personelem
- Wszyscy członkowie, personel i członkowie organów Stowarzyszenia mający kontakt z osobami małoletnimi mają odpowiednią wiedzę i przechodzą odpowiednie szkolenia.
- W relacjach z małoletnimi wszyscy członkowie, personel i członkowie organów Stowarzyszenia dbają o dobrostan dziecka i reagują na jego bieżące potrzeby.
- Wszyscy członkowie, personel i członkowie organów Stowarzyszenia szanują godność i prywatność małoletniego. Traktują małoletniego z szacunkiem i z uwzględnieniem jego dobra.
- Każdy kontakt członków, personelu i członków organów Stowarzyszenia z małoletnim jest jawny oraz wynika z realizacji zadań i działań służbowych.
- Wszyscy członkowie, personel i członkowie organów Stowarzyszenia pozostają w stałym kontakcie z opiekunami prawnymi dziecka.
- Należy zwracać uwagę, aby każdy komunikat, działanie bądź czynność podejmowana wobec małoletniego były adekwatne do sytuacji, do stopnia jego rozwoju i indywidualnych możliwości psychofizycznych oraz były bezpieczne, uzasadnione i nie skutkowały nierównym traktowaniem małoletniego w stosunku do innych małoletnich, w tym jego faworyzowaniem.
- Niedopuszczalne jest:
- xstosowanie przemocy wobec małoletniego w jakiejkolwiek formie;
- nawiązywanie z małoletnim jakichkolwiek relacji o charakterze seksualnym lub intymnym;
- utrwalanie wizerunku małoletniego (np. filmowanie, nagrywanie głosu, fotografowanie) na prywatne potrzeby członka, personelu i członków organów Stowarzyszenia;
- utrzymywanie kontaktów opartych na udzielaniu gratyfikacji finansowej lub materialnej wynikających z wykorzystywania przewagi fizycznej, stosunku władzy bądź zależności małoletniego, a których intencją jest satysfakcja lub spełnienie potrzeb członka, personelu i członków organów Stowarzyszenia.
§ 2
Przyjmowanie zgłoszeń
- Osobą odpowiedzialną za przygotowanie wszystkich członków, personelu i członków organów Stowarzyszenia do stosowania Standardów, zasady przygotowania tego personelu do ich stosowania oraz sposób dokumentowania tej czynności jest Koordynator.
- Osobami odpowiedzialnymi za przyjmowanie zgłoszeń o zdarzeniach zagrażających małoletniemu i udzielenie mu wsparcia – ochronę dziecka (m.in. opracowanie planu wsparcia lub podjęcie decyzji o zastosowaniu odpowiedniego trybu procedury interwencji) jest Koordynator:
Marzena Kaczorowska, email: M.Kaczorowska@jankantylegionowo.pl; tel: 886 727 895 - W przypadkach skomplikowanych Koordynator może powołać komisję do pomocy w ocenie zdarzenia i przeprowadzeniu interwencji i/lub korzystać ze wsparcia Superwizora.
§ 3
Zasady i procedura podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia lub posiadania informacji o krzywdzeniu małoletniego
- W przypadku powzięcia przez członka, personel lub członków organów Stowarzyszenia podejrzenia, że dziecko jest krzywdzone, lub zgłoszenia takiej okoliczności przez dziecko lub opiekuna dziecka, każdy z wyżej wymienionych ma obowiązek sporządzenia pisemnej notatki służbowej i przekazania uzyskanej informacji osobie odpowiedzialnej za ochronę dziecka.
- Zespół Punktu Konsultacyjnego, ze względu na dobro dzieci i rodzin, celem oceny sytuacji, może przed zgłoszeniem zastosować następującą ścieżkę interwencji w przypadku podejrzenia, że dziecko jest krzywdzone:
- Konsultacja z innymi członkami Zespołu zakończona sporządzeniem pisemnej notatki w dokumentacji;
- Konsultacja przypadku z Superwizorem i podjęcie działań zgodnie z ustaleniami. Wnioski z konsultacji powinny zostać zapisane w dokumentacji
- Interwencja powzięta w następstwie zgłoszenia prowadzona jest przez Koordynatora.
- Jeżeli zgłoszono krzywdzenie ze strony Koordynatora, wówczas interwencja prowadzona jest przez Zarząd Stowarzyszenia „Fileo – mam Cię za przyjaciela”.
- Z przebiegu każdej interwencji sporządza się kartę interwencji. Kartę należy załączyć do rejestru interwencji prowadzonego przez Zarząd Stowarzyszenia.
- Wyróżnia się trzy tryby interwencji w zależności od tego, kto jest osobą krzywdzącą:
- krzywdzenie przez opiekuna prawnego małoletniego;
- krzywdzenie przez pracownika;
- krzywdzenie rówieśnicze.
- Wszystkie osoby, które w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych powzięły informację o krzywdzeniu dziecka lub informacje z tym związane, są zobowiązane do zachowania poufności, wyłączając informacje przekazywane uprawnionym instytucjom w ramach działań interwencyjnych.
- Jeżeli zgłoszono krzywdzenie dziecka przez członka, personel lub członka organów Stowarzyszenia, osoba ta zostaje odsunięta od wszelkich form kontaktu z dziećmi (nie tylko dzieckiem pokrzywdzonym) do czasu wyjaśnienia sprawy.
- O podejrzeniu krzywdzenia informowani są opiekunowie dziecka, chyba że zawiadomienie dotyczy opiekunów. Wspólnie z nimi ustalany jest plan wsparcia dziecka.
- Jeżeli podejrzenie zagrożenia bezpieczeństwa dziecka zgłosili opiekunowie dziecka, a podejrzenie to nie zostało potwierdzone w postępowaniu wyjaśniającym, należy o tym fakcie poinformować opiekunów dziecka na piśmie.
- W przypadku podejrzenia krzywdzenia dziecka przez inne dziecko (np. na zajęciach grupowych) należy przeprowadzić rozmowę z dzieckiem podejrzewanym o krzywdzenie oraz jego opiekunami, a także oddzielnie z dzieckiem poddawanym krzywdzeniu i jego opiekunami. Ponadto należy porozmawiać z innymi osobami mającymi lub mogącymi mieć wiedzę o zdarzeniu. W trakcie rozmów należy dążyć do ustalenia przebiegu zdarzenia, a także wpływu zdarzenia na zdrowie psychiczne i fizyczne dziecka krzywdzonego. Ustalenia są spisywane w karcie interwencji. Wspólnie z opiekunami dziecka krzywdzącego należy opracować plan naprawczy, celem zmiany niepożądanych zachowań, a z opiekunami dziecka poddawanego krzywdzeniu należy opracować plan zapewnienia mu bezpieczeństwa, włączając w ten plan sposoby odizolowania go od źródeł zagrożenia.
- Każdy incydent lub zdarzenie zagrażających dobru małoletniego jest dokumentowane notatką lub w przypadku takiej potrzeby – sporządzana jest karta interwencji według odpowiedniego wzoru.
- W każdym przypadku potwierdzenia krzywdzenia małoletniego przygotowywany jest plan wsparcia małoletniego. Równolegle może być prowadzona procedura zawiadomienia właściwych organów lub „Niebieskie Karty”.
- W przypadku podejrzenia, że życie dziecka jest zagrożone lub grozi mu ciężki uszczerbek na zdrowiu należy niezwłocznie poinformować odpowiednie służby (policja, pogotowie ratunkowe), dzwoniąc pod numer 112 lub 998 (pogotowie). Poinformowania służb dokonuje członek personelu, który pierwszy powziął informację o zagrożeniu i następnie wypełnia kartę interwencji, którą przekazuje do Koordynatora.
- Wszystkie osoby, które w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych powzięły informację o krzywdzeniu dziecka lub informacje z tym związane, są zobowiązane do zachowania tych informacji w tajemnicy, wyłączając informacje przekazywane uprawnionym instytucjom w ramach działań interwencyjnych
§ 4
Procedury i osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa
- W przypadku, gdy członek, personel lub członek organów Stowarzyszenia lub inna osoba popełniła wobec dziecka przestępstwo, Zarząd sporządza zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa i przekazuje je do właściwej miejscowo policji lub prokuratury.
§ 5
Relacje pomiędzy małoletnimi
- Małoletni powinni między sobą odnosić się z szacunkiem i zachowywać zasady poszanowania godności drugiej osoby oraz tolerancji.
- Za zachowania niedopuszczalne pomiędzy małoletnimi uznawane są:
- stosowanie przemocy psychicznej lub fizycznej a także słownej;
- proponowanie stosowania używek, alkoholu i środków działających podobnie do alkoholu;
- wykonywanie zdjęć bez zgody drugiej osoby.
§ 6
Zasady ochrony wizerunku dziecka
- Stowarzyszenie, uznając prawo dziecka do prywatności i ochrony dóbr osobistych, zapewnia ochronę wizerunku dziecka.
- Personelowi organizacji ani przedstawicielom mediów nie wolno utrwalać wizerunku dziecka (filmowanie, fotografowanie, nagrywanie głosu dziecka) na terenie działania Stowarzyszenia „Fileo – mam Cię za przyjaciela” bez pisemnej zgody opiekuna dziecka oraz zgody samego małoletniego,
- Jeżeli wizerunek dziecka stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak: zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza, zgoda opiekuna na utrwalanie wizerunku dziecka nie jest wymagana.
§ 7
Dostęp małoletnich do Internetu
- Stowarzyszenie „Fileo – mam Cię za przyjaciela” nie udostępnia Internetu w sposób nadzorowany (dostęp do wi-fi, urządzenia należące do stowarzyszenia) małoletnim na terenie swojego działania.
- Na terenie działania stowarzyszenia dostęp dziecka do Internetu możliwy jest bez nadzoru – na urządzeniach własnych (dostęp swobodny).
- W trakcie prowadzonych zajęć opiekunowie mogą nakazać wyłączenie urządzeń elektronicznych lub ich oddanie do depozytu by zapobiegać możliwym nadużyciom związanym z utrwalaniem wizerunku lub niewłaściwemu korzystaniu z Internetu.
§ 8
Zasady przeglądu i aktualizacji Standardów Ochrony Małoletnich
- Koordynator odpowiedzialny za Standardy Ochrony Małoletnich raz na 2 lata przeprowadza wśród członków mających kontakt z małoletnimi, personelu i członków organów Stowarzyszenia oraz małoletnich ewaluację stanu znajomości i przestrzegania standardów oraz potrzeby wprowadzenia zmian w tych standardach.
- Na podstawie ewaluacji, o której mowa w ust. 1, oraz oceny zgodności standardów z obowiązującymi przepisami prawnymi, Koordynator odpowiedzialny za Standardy Ochrony Małoletnich, sporządza raport, który następnie przekazuje Zarządowi. Część raportu stanowi ocena znajomości standardów przez członków, personel i członków organów Stowarzyszenia, zestawienie zgłaszanych naruszeń Standardów Ochrony Małoletnich oraz propozycje zmian.
- Zarząd w terminie jednego miesiąca od otrzymania raportu, o którym mowa w ust. 2, podejmuje decyzje co do wprowadzenia zmian do Standardów Ochrony Małoletnich i powierza przygotowanie zaktualizowanego dokumentu Koordynatorowi odpowiedzialnemu za Standardy Ochrony Małoletnich, a jeżeli takiego nie wyznaczył, przygotowuje je Prezes Zarządu.
- Jeżeli na podstawie raportu zostanie ustalone, że stopień znajomości Standardów Ochrony Małoletnich jest niewystarczający, Koordynator odpowiedzialny za Standardy Ochrony Małoletnich ma obowiązek przeprowadzić szkolenie uzupełniające z zakresu znajomości Standardów Ochrony Małoletnich dla członków, personelu lub członków organów Stowarzyszenia.
- Członkowie mający kontakt z małoletnimi, personel lub członków organów Stowarzyszenia zostają zapoznani z wnioskami i rekomendacjami zamieszczonymi w raporcie.
- Zarząd wprowadza do Standardów Ochrony Małoletnich niezbędne zmiany i ogłasza ich nowe brzmienie.
§ 9
Postanowienia końcowe
- Niniejsze Standardy Ochrony Małoletnich wchodzą w życie z dniem podjęcia niniejszej uchwały.
- Ogłoszenie Standardów Ochrony Małoletnich następuje poprzez opublikowanie ich na stronie internetowej Stowarzyszenia oraz rozesłanie drogą mailową do członków, personelu i członków organów Stowarzyszenia „Fileo – mam Cię za przyjaciela” .
Załącznik nr 1
Zasady bezpiecznych relacji personel – dziecko
Naczelną zasadą wszystkich czynności podejmowanych przez personel jest działanie dla dobra dziecka i w jego najlepszym interesie. Personel traktuje dziecko z szacunkiem oraz uwzględnia jego godność i potrzeby. Niedopuszczalne jest stosowanie przemocy wobec dziecka w jakiejkolwiek formie. Personel realizując te cele działa w ramach obowiązującego prawa, przepisów wewnętrznych organizacji oraz swoich kompetencji. Zasady bezpiecznych relacji personelu z dziećmi obowiązują wszystkich pracowników, współpracowników, staży stów i wolontariuszy, członków organizacji a także każdą dorosłą osobę mającą kontakt z dziećmi znajdującymi się pod opieką organizacji, jeśli kontakt ten odbywa się za zgodą organizacji i/lub na jej terenie. Znajomość i zaakceptowanie zasad są potwierdzone podpisaniem oświadczenia.
Relacje personelu z dziećmi
Jesteś zobowiązany/a do utrzymywania profesjonalnej relacji z dziećmi i każdorazowego rozważenia, czy Twoja reakcja, komunikat bądź działanie wobec dziecka są adekwatne do sytuacji, bezpieczne, uzasadnione i sprawiedliwe wobec innych dzieci. Działaj w sposób otwarty i przejrzysty dla innych, aby zminimalizować ryzyko błędnej interpretacji Twojego zachowania.
Komunikacja z dziećmi
- W komunikacji z dziećmi zachowuj cierpliwość i szacunek.
- Słuchaj uważnie dzieci i udzielaj im odpowiedzi adekwatnych do ich wieku i danej sytuacji.
- Nie wolno Ci zawstydzać, upokarzać, lekceważyć i obrażać dziecka. Nie wolno Ci krzyczeć na dziecko w sytuacji innej niż wynikająca z bezpieczeństwa dziecka lub innych dzieci.
- Nie wolno Ci ujawniać informacji wrażliwych dotyczących dziecka wobec osób nieuprawnionych, w tym wobec innych dzieci. Obejmuje to wizerunek dziecka, informacje o jego/jej sytuacji rodzinnej, ekonomicznej, medycznej, opiekuńczej i prawnej.
- Podejmując decyzje dotyczące dziecka, poinformuj je o tym i staraj się brać pod uwagę jego oczekiwania.
- Szanuj prawo dziecka do prywatności. Jeśli konieczne jest odstąpienie od zasady poufności, aby chronić dziecko, wyjaśnij mu to najszybciej jak to możliwe.
- Zadbaj o to, aby być w zasięgu wzroku lub słuchu innych członków personelu, kiedy prowadzisz aktywności z dziećmi.
- Jeżeli praca z dzieckiem (Punkt Konsultacyjny) wymaga pozostania z nim sam na sam, zawsze dokumentuj przebieg spotkania w sposób zgodny z ustalonymi wymaganiami a istotne zdarzenia konsultuj z członkami Zespołu lub Superwizorem.
- Nie wolno Ci zachowywać się w obecności dzieci w sposób niestosowny. Obejmuje to używanie wulgarnych słów, gestów i żartów, czynienie obraźliwych uwag, nawiązywanie w wypowiedziach do aktywności bądź atrakcyjności seksualnej oraz wykorzystywanie wobec dziecka relacji władzy lub przewagi fizycznej (zastraszanie, przymuszanie, groźby).
- Zapewnij dzieci, że jeśli czują się niekomfortowo w jakiejś sytuacji, wobec konkretnego zachowania czy słów, mogą o tym powiedzieć Tobie lub wskazanej osobie (w zależności od procedur interwencji, jakie przyjęła organizacja) i mogą oczekiwać odpowiedniej reakcji i/lub pomocy.
Działania z dziećmi
- Doceniaj i szanuj wkład dzieci w podejmowane działania, aktywnie je angażuj i traktuj równo bez względu na ich płeć, orientację seksualną, sprawność/niepełnosprawność, status społeczny, etniczny, kulturowy, religijny i światopogląd.
- Unikaj faworyzowania dzieci.
- Nie wolno Ci nawiązywać z dzieckiem jakichkolwiek relacji romantycznych lub seksualnych ani składać mu propozycji o nieodpowiednim charakterze. Obejmuje to także seksualne komentarze, żarty, gesty oraz udostępnianie dzieciom treści erotycznych i pornograficznych bez względu na ich formę.
- Nie wolno Ci utrwalać wizerunku dziecka (filmowanie, nagrywanie głosu, fotografowanie) dla potrzeb prywatnych. Dotyczy to także umożliwienia osobom trzecim utrwalenia wizerunków dzieci, jeśli zarząd organizacji nie został o tym poinformowany, nie wyraził na to zgody i nie uzyskał zgód rodziców/opiekunów prawnych oraz samych dzieci.
- Nie wolno Ci proponować dzieciom alkoholu, wyrobów tytoniowych ani nielegalnych substancji, jak również używać ich w obecności dzieci.
- Nie wolno Ci przyjmować pieniędzy ani prezentów od dziecka, ani rodziców/opiekunów prawnych dziecka. Nie wolno Ci wchodzić w relacje jakiejkolwiek zależności wobec dziecka lub rodziców/opiekunów dziecka, które mogłyby prowadzić do oskarżeń o nierówne traktowanie bądź czerpanie korzyści majątkowych i innych.
- Wszystkie ryzykowne sytuacje, które obejmują zauroczenie dziecka przez członka personelu lub członka personelu przez dziecko, muszą być raportowane zarządowi. Jeśli jesteś ich świadkiem reaguj stanowczo, ale z wyczuciem, aby zachować godność osób zainteresowanych.
Kontakt fizyczny z dziećmi
- Każde przemocowe działanie wobec dziecka jest niedopuszczalne. Istnieją jednak sytuacje, w których fizyczny kontakt z dzieckiem może być stosowny i spełnia zasady bezpiecznego kontaktu: jest odpowiedzią na potrzeby dziecka w danym momencie, uwzględnia wiek dziecka, etap rozwojowy, płeć, kontekst kulturowy i sytuacyjny. Nie można jednak wyznaczyć uniwersalnej stosowności każdego takiego kontaktu fizycznego, ponieważ zachowanie odpowiednie wobec jednego dziecka może być nieodpowiednie wobec innego. Kieruj się zawsze swoim profesjonalnym osądem, słuchając, obserwując i odnotowując reakcję dziecka, pytając je o zgodę na kontakt fizyczny (np. przytulenie) i zachowując świadomość, że nawet przy Twoich dobrych intencjach taki kontakt może być błędnie zinterpretowany przez dziecko lub osoby trzecie.
- Nie wolno Ci bić, szturchać, popychać ani w jakikolwiek sposób naruszać integralności fizycznej dziecka.
- Nigdy nie dotykaj dziecka w sposób, który może być uznany za nieprzyzwoity lub niestosowny.
- Zawsze bądź przygotowany na wyjaśnienie swoich działań.
- Nie angażuj się w takie aktywności jak łaskotanie, udawane walki z dziećmi czy brutalne zabawy fizyczne.
- Zachowaj szczególną ostrożność wobec dzieci, które doświadczyły nadużycia i krzywdzenia, w tym seksualnego, fizycznego bądź zaniedbania. Takie doświadczenia mogą czasem sprawić, że dziecko będzie dążyć do nawiązania niestosownych bądź nieadekwatnych fizycznych kontaktów z dorosłymi. W takich sytuacjach powinieneś reagować z wyczuciem, jednak stanowczo i pomóc dziecku zrozumieć znaczenie osobistych granic.
- Kontakt fizyczny z dzieckiem nigdy nie może być niejawny bądź ukrywany, wiązać się z jakąkolwiek gratyfikacją ani wynikać z relacji władzy. Jeśli będziesz świadkiem jakiegokolwiek z wyżej opisanych zachowań i/lub sytuacji ze strony innych dorosłych lub dzieci, zawsze poinformuj o tym osobę odpowiedzialną i/lub postąp zgodnie z obowiązującą procedurą interwencji.
- W sytuacjach wymagających czynności pielęgnacyjnych i higienicznych wobec dziecka, unikaj innego niż niezbędny kontaktu fizycznego z dzieckiem. Dotyczy to zwłaszcza pomagania dziecku w ubieraniu i rozbieraniu, jedzeniu, myciu, przewijaniu iw korzystaniu z toalety. Zadbaj oto, aby w każdej z czynności pielęgnacyjnych i higienicznych asystowała Ci inna osoba z organizacji. Jeśli pielęgnacja i opieka higieniczna nad dziećmi należą do Twoich obowiązków, zostaniesz przeszkolony w tym kierunku.
- Podczas dłuższych niż jednodniowych wyjazdów i wycieczek niedopuszczalne jest spanie z dzieckiem w jednym łóżku lub w jednym pokoju.
Kontakty poza godzinami pracy
- Co do zasady kontakt z dziećmi powinien odbywać się wyłącznie w godzinach pracy i dotyczyć celów mieszczących się w zakresie Twoich obowiązków.
- Nie wolno Ci zapraszać dzieci do swojego miejsca zamieszkania ani spotykać się z nimi poza godzinami pracy. Obejmuje to także kontakty z dziećmi poprzez prywatne kanały komunikacji (prywatny telefon, e-mail, komunikatory, profile w mediach społecznościowych).
- Jeśli zachodzi taka konieczność, właściwą formą komunikacji z dziećmi i ich rodzicami/ opiekunami poza godzinami pracy są kanały służbowe (e-mail, telefon służbowy).
- Jeśli zachodzi konieczność spotkania z dziećmi poza godzinami pracy, musisz poinformować o tym zarząd, a rodzice/opiekunowie prawni dzieci muszą wyrazić zgodę na taki kontakt. Utrzymywanie relacji towarzyskich lub rodzinnych (jeśli dzieci i rodzice/opiekunowie dzieci są osobami bliskimi wobec członka personelu) wymaga zachowania poufności wszystkich informacji dotyczących innych dzieci, ich rodziców/opiekunów.
Bezpieczeństwo online
- Bądź świadom cyfrowych zagrożeń i ryzyka wynikającego z rejestrowania Twojej prywatnej aktywności w sieci przez aplikacje i algorytmy, ale także Twoich własnych działań w internecie. Dotyczy to lajkowania określonych stron, korzystania z aplikacji randkowych, na których możesz spotkać dzieci, z którymi prowadzisz zawodowe działania, obserwowania określonych osób/stron w mediach społecznościowych i ustawień prywatności kont, z których korzystasz. Jeśli Twój profil jest publicznie dostępny, dzieci i ich rodzice/opiekunowie będą mieć wgląd w Twoją cyfrową aktywność.
- Nie wolno Ci nawiązywać kontaktów z dziećmi znajdującymi się pod opieką organizacji poprzez przyjmowanie bądź wysyłanie zaproszeń w mediach społecznościowych.
- W trakcie zajęć czy innych aktywności prowadzonych przez organizację osobiste urządzenia elektroniczne powinny być wyłączone lub wyciszone, a funkcjonalność bluetooth wyłączona